مهم ترین علل بروز کلیم (claim) و ادعا در قرارداد های فهرست بهایی

 

کلیم (Claim) در قراردادهاي فهرست بهايي و مدیریت ادعا

 

 

معرفي فهارس بها: 
ليست فهرست بهاهاي منتشره از سوي معاونت برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي رييس جمهور كه در سال ۸۸ منتشر شده است به شرح ذيل است: 
۱) فهرست بهاي واحد پايه رشته آبخيزداري و منابع طبيعي
۲) فهرست بهاي واحد پايه رشته ابنيه رسته ساختمان و ساختمان صنعتي سال
۳) فهرست بهاي واحد پايه رشته تأسيسات برقي رسته ساختمان و ساختمان صنعتي سال
۴) فهرست بهاي واحد پايه رشته چاه
۵) فهرست بهاي واحد پايه رشته خطوط انتقال آب
۶) فهرست بهاي واحد پايه رشته شبكه جمع‌آوري و انتقال فاضلاب
۷) فهرست بهاي واحد پايه رشته ساخت و ترميم قنات
۸) فهرست بهاي واحد پايه رشته تأسيسات مكانيكي
۹) فهرست بهاي وحد پايه رشته راه، باند فرودگاه و زيرسازي راه‌آهن رسته راه و ترابري
۱۰) فهرست بهاي واحد پايه رشته راهداري
۱۱) فهرست بهاي واحد پايه رشته سدسازي 
۱۲) فهرست بهاي واحد پايه رشته شبكه توزيع آب
۱۳) فهرست بهاي واحد پايه رشته آبياري تحت فشار
۱۴) فهرست بهاي واحد پايه رشته انتقال و توزيع آب روستايي
۱۵) فهرست بهاي واحد پايه رشته آبياري و زهكشي
هر فهرست بها داراي دستورالعمل كاربردي است كه محدوده كاربرد آن را براي اقلام عمومي كارهاي رشته مورد نظر مشخص مي‌كند. فهرست بهاي واحد پايه هر رشته شامل دستورالعمل كاربرد، كليات، مقدمه فصل‌ها، شرح و بهاي واحد رديف‌‌‌ها و پيوست‌هايي به شرح زير است: 
-مصالح پاي كار
-ضريب سختي اجراي كار
-دسترالعمل تجهيز و برچيدن كارگاه
-نحوه عمل براي تعيين قيمت‌هاي جديد پيمان‌هايي كه براساس فهرست بها منعقد شده‌اند.
-نقشه‌هاي نمونه
قرارداد فهرست بهايي: 
در اين روش، مبلغ تعيين شده در قرارداد جمع كل مبالغي خواهد بود كه به صورت منفرد تجزيه و تحليل شده و يا به صورت مقطوع در فهرست‌بها منظور شده است.
در قراردادهايي كه براساس فهرست‌بها منعقد مي‌شود ابتدا مشخصات و جزييات كار باتوجه به نقشه‌هاي اجرايي تعيين شده و پس از توضيحات لازم در اين زمينه كه باتوجه به مشخصات فني آن عمدتاً به وسيله مهندسين مشاور تهيه مي‌شود، تقريباً مقادير دقيق كار تعيين مي‌شود. سپس فهرست مقادير و بهاي واحد عمليات مربوط، باتوجه به مشخصات فني آن در فصل‌هاي جداگانه‌اي تهيه شده و در پايان برآورد، هزينه طرح كه باتوجه به ضرايب مربوط، از قبيل هزينه تجهيز و برچيدن كارگاه، هزينه صعوبت انجام كار در ارتفاع، هزينه انجام كار در طبقات، هزينه بيمه كارگاه و غيره مشخص مي‌شود، مبلغ كل قرارداد خواهد بود.
در اين نوع قرارداد اسناد و مدارك پيمان به شرح ذيل است: 
الف) موافقت‌نامه
ب) شرايط عمومي پيمان
ج) شرايط خصوصي پيمان
د) برنامه زماني كلي
ه) فهرست بها و مقادير كار
و) مشخصات فني (مشخصات فني عمومي، مشخصات فني خصوصي)، دستورالعمل‌ها و استانداردهاي فني
ز) نقشه‌ها
اسناد تكميلي كه حين اجراي كار و به منظور اجراي پيمان، به پيمانكار ابلاغ مي‌شود يا بين طرفين پيمان مبادله مي‌شود، نيز جزو اسناد و مدارك پيمان به شمار مي‌آيد. اين اسناد بايد در چارچوب اسناد و مدارك پيمان تهيه شود. اين اسناد، ممكن است به صورت مشخصات فني، نقشه، دستور كار و صورت‌مجلس باشد.

ادعا‌‌ (کلیم (Claim)) ها در قراردادهاي فهرست بهايي

۱)  کلیم (Claim) در خصوص مشكلات طراحي

در زمان اجراي پروژه‌هاي عمراني توسط پيمانكاران، گا‌‌ها مشكلاتي پيش مي‌آيد كه به طراحي اوليه مربوط مي‌شود و در اين نوع قرارداد‌‌ها طراحي اوليه بر عهده كارفرما بوده و كارفرما نيز آن را به شركت‌هاي مهندسي مشاور واگذار مي‌كنند. وقوع اين حالت به دليل وقفه در كار و هزينه‌هايي از قبيل ماشين‌آلات و نيروي انساني، ادعاي خسارت از طرف پيمانكار عليه كارفرما را به دنبال خواهد داشت.

۲)  کلیم (Claim) در خصوص مشكلات اسنادي

كليه اسناد و مدارك منضم به پيمان توسط اركان پيمان به‌طور كامل مهر و امضا مي‌شوند. در برخي قرارداد‌‌ها به دلايل مختلف، كنندگان اركان پيمان قرارداد را به‌طور كامل از لحاظ محتوا، مفهوم كلمات و لغات مطالعه نكرده و آن را مهر و امضا مي‌كنند كه اين كار باعث ادعا در برخي موارد براي دو طرف پيمان مي‌شود.

۳)  ادعاي پيمانكار نسبت به محاسبه تأخيرات در نظر گرفته شده براي ايشان در پايان مدت اوليه پيمان: 

الف) در بعضي از پروژه‌ها، به دلايل مختلف مقدار بعضي از آيتم‌هاي موجود در فهرست منضم به پيمان ممكن است كم يا زياد شوند. تغيير مقادير به وجود آمده توسط مهندس مشاور محاسبه و به تأييد كارفرما مي‌رسد و كارفرما آن‌ها را جهت اجرا به پيمانكار ابلاغ مي‌كند. بعضي از آيتم‌هايي كه افزايش مقادير داشته‌اند به دليل عواملي از قبيل: 
-شرايط نامساعد جوي و عدم مهيا بودن شرايط محيط براي انجام آن آيتم در زمان اجرا
-تخصصي بودن كار و كمبود اكيپ متخصص در منطقه
-قرار گرفتن آن آيتم در زمره كارهايي كه نياز به تهيه و حمل مصالح از نقاط مختلف كشور دارد
قرار گرفتن آن آيتم در زمره كارهاي بنايي و عمليات اجرا با دست زمان‌بر بوده و كارفرمايان اين مورد را به دليل عدم وجود صريح آن در موارد آورده شده در ماده ۳۰ (تغييرات مدت پيمان) شرايط عمومي پيمان، جزو مدت تأخيرات مجاز پيمانكار محسوب نمي‌كنند كه باعث اختلاف بين آن‌ها مي‌شود.
ب) درصورتي كه كارفرما در پرداخت مطالبات تأخير نمايد و پيمانكار با وجود اين حالت به‌كار خود ادامه دهد پيمانكار به دليل عدم توانايي مالي، قدرت تأمين مالي به موقع و سريع مصالح، نيروي انساني و ماشين‌آلات را، نسبت به شرايط عادي ندارد، در نتيجه كندي در روند پيشرفت كار به وجود مي‌آيد به ‌نحوي ‌كه تأخير در پرداخت محاسبه شده مطابق بخشنامه شماره ۵۰۹۰، جوابگويي اين تأخيرات نبوده و كارفرمايان نيز فقط تعداد روزي كه مطابق اين بخشنامه محاسبه مي‌شود را ملاك قرارداده درنتيجه اختلاف بين كارفرما و پيمانكار در اين خصوص را به دنبال خواهد داشت.
ج) درصورتي كه مصالح در تعهد كارفرما به موقع و مطابق برنامه زمان‌بندي مصوب پروژه، به پيمانكار تحويل داده نشود باتوجه به زنجيره وار بودن عمليات اجرايي ممكن است برخي عمليات تعطيل و بعضي ديگر روندشان به همين دليل كند شود. تأخيراتي كه در اين خصوص براي پيمانكاران محاسبه مي‌شود معمولاً مورد اعتراض ايشان است.
د) وجود معارض و وقفه‌هاي متعدد باعث از هم پاشيدن اكيپ‌هاي اجرايي پيمانكار شده و جمع‌آوري آن‌ها بعد از رفع معارض زمان‌بر بوده و توسط دستگاه نظارت مطابق ماده ۳۰ شرايط عمومي پيمان صورت‌جلسه شده براي پيمانكار منظور نمي‌شود كه از موارد اختلاف پيمانكار و كارفرما است.

۴)  کلیم (Claim) در نحوه پرداخت آيتم كارهاي جديد: 

اين نوع كار‌‌ها به دليل آن‌كه آيتمي در فهرست‌هاي منظم به پيمان براي آن‌ها پيش‌بيني نمي‌شود، در صورت مواجهه با چنين آيتم‌هايي در حين اجراي كار، پيماكار حاضر به اجراي اين عمليات با آيتم‌هاي مشابه در فهرست بها نمي‌شود. در اين حالت پرداخت چنين آيتمي براساس آناليز پيمانكار، تأييد مشاور و ابلاغ كارفرما است.

۵)  ادعاي پيمانكار نسبت به پرداخت تجهيز كارگاه: 

الف) درصورت عدم اجراي پروژه در مدت اوليه پيمان به دلايل مختلف و طولاني شدن اين زمان، پيمانكار نسبت به مبلغ تجهيز كارگاه کلیم مي‌كند.
ب) درصورت مقطوع بودن آيتم‌هاي تجهيز كارگاه پيمانكار نسبت به آيتم‌هايي كه مبلغ براي آن‌ها در فصل تجهيز و برچيدن كارگاه در نظر گرفته نشده معترض است.
ج) درصورتي كه خدماتي از قبيل تهيه مسكن و غذاي كارفرما و مشاور در قرارداد بر عهده پيمانكار باشد و پرداخت تجهيز كارگاه به صورت درصدي باشد در اين حالت پيمانكار ادعاي پرداخت آيتم‌هاي كارفرما و مشاور را در قالب آيتم‌هاي ستاره‌دار را دارد.

۶)  کلیم (Claim) در مورد ابلاغ تغيير مقادير: 

باتوجه به اين‌كه ماده ۲۹ شرايط عمومي پيمان، ۲۵درصد افزايش و كاهش تغيير مقادير را به نسبت مبلغ اوليه پيمان سنجيده و ملاك محاسبه قرارداده است و به شرايطي كه تغيير مقادير و كاهش مقادير در حد ۲۵درصد مبلغ اوليه پيمان باشد ولي افزايش مقادير بيش از ۲۵درصد و كاهش مقادير كم‌تر از ۲۵درصد است اشاره‌اي نكرده است، به همين دليل كارفرمايان به صورت سليقه‌اي عمل كرده و برخي جمع جبري ناشي از افزايش و كاهش مقادير را محاسبه مي‌كنند و برخي ديگر افزايش را جداگانه نسبت به كاهش مقادير مورد محاسبه قرار مي‌دهند. درحالتي كه تغيير مقادير به صورت جمع جبري محاسبه شود باتوجه به اين‌كه در اين حالت افزايش مقادير بيش از ۲۵درصد است، پيمانكار ادعاي جبران هزينه آن آيتم‌‌‌ها يا پرداخت با قيمت جديد را دارد.

۷)  کلیم (Claim) در خصوص تغيير محدوده كار: 

هنگامي كه به دلايلي از قبيل طراحي و مطالعه نادرست، وجود معارض، بروز حوادث غيرمترقبه و… تغيير و جابه‌جايي در محدوده كار توسط كارفرما به‌وجود آيد پيمانكار خود را صاحب حق مي‌داند و مي‌تواند باتوجه به تغييرات به‌وجود آمده در محدوده كار، عليه كارفرما در خصوص تغيير قيمت و تمديد زمان اجراي كار، ادعا كند.

راهكارهاي لازم در خصوص مديريت و پيشگيري ادعا در قراردادهاي فهرست بهايي: 

۱- باتوجه به فاصله زماني بين انجام مطالعات و شروع عمليات اجرايي، جهت پيشگيري از ادعا در خصوص مشكلات طراحي و نقشه‌هاي اجرايي، مي‌بايست موارد مذكور قبل از مناقصه مجدداً در محل و در واحد طراحي به‌طور كامل و دقيق بررسي و مطالعه شوند.
۲- مطالعه كامل اسناد و مدارك پيمان و مشاوره گرفتن از حقوقدان باتجربه قبل از مهر و امضاي قرارداد.
۳- مشخص كردن طريقه پرداخت افزايش مقادير بيش از ۲۵ درصد شرايط خصوص پيمان درحالتي كه جمع جبري كاهش و افزايش مقادير تا سقف ۲۵درصد مبلغ اوليه پيمان ملاك است.
۴- عملياتي كه جزو لاينفك عمليات موضوع پيمان هستند و براي پرداخت آن‌ها آيتمي در فهرست‌هاي منضم به پيمان وجود ندارد، بهتر است در اسناد مناقصه به صورت آيتم‌هاي ستاره‌دار گنجانده شوند تا شركت‌كنندگان در مناقصه با آگاهي كامل نسبت به پيشنهاد قيمت مبادره كرده و در زمان اجرا توافق كارفرما و پيمانكار براي اجراي اين آيتم‌‌‌ها باعث صرفه هزينه و زمان زيادي نشود.
۵- به نظر مي‌رسد كارفرمايان پروژه‌هاي عمراني درصورت كمبود اعتبار، بهتر است تمام عمليات اجرايي قرارداد را شروع نكنند و اجراي عمليات را اولويت‌بندي كرده تا پيمانكار بتواند قسمت‌هايي از كار را كه جهت بهره‌برداري در اولويت هستند اجرا كند.
۶- جهت جلوگيري از تأخير در تحويل مصالح در تعهد كارفرما و وقوع ادعا در اين خصوص، بهتر است در قراردادهاي فهرست‌بهايي كه تأمين مصالح برعهده كارفرما است در قالب قرارداد فهرست بهايي به صورت PC تهيه شوند و آيتم تهيه و حمل مصالح به صورت آيتم‌هاي ستاره‌دار درنظر گرفته شوند.
۷- جهت جلوگيري از کلیم (Claim) در خصوص هزينه تأمين زمين تجهيز كارگاه، تأمين آب و برق و هزينه‌هاي ديماند و مصرف در مدت قرارداد، بهتر است در شرايط خصوصي پيمان مبلغي به صورت مقطوع ماهيانه در قالب آيتم‌هاي ستاره‌دار در قرارداد در نظر گرفته شود.
۸- باتوجه به اين‌كه مهندسان حقوقدان نيستند و قرارداد‌‌ها داراي بخش‌هاي فني و حقوقي هستند و در اين راستا حقوقدان‌‌‌ها نيز مهندس نيستند به نظر مي‌رسد جهت حل اين مشكل مي‌بايست از حقوقدان‌هاي باتجربه در كنار مهندسان در تمامي مراحل پروژه به‌خصوص در زمان انعقاد قرارداد استفاده شود.

 

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *